| ايرانيها چه رؤيايي در سر دارند؟ |
| 1389/01/12 ساعت 21:44:33 | |||||||||||||
 امروز كتاب "ايرانيها چه رؤيايي در سر دارند؟" را خواندم. نكته جالب هم اينكه خواندن اين كتاب، بدون هيچ برنامه ريزي از پيش تعيين شده اي مقارن شد با روز جمهوري اسلامي! اين كتاب، ترجمه مقالاتي است كه ميشل فوكو (Michel Foucault) در طي دو سفري كه مهر و آبان 57 به ايران داشته، پيرامون انقلاب اسلامي نگاشته است. ضمناً متن فرانسه همه اين مقالات در جلد سوم از مجموعه نوشته هاي پراكنده فوكو چاپ شده است. اين مقالات به سبك ژورناليستي نوشته شده و با نوشته هاي فلسفي او تفاوت بسيار دارد. اتفاقاً همين امر سبب شده تا خواندن كتاب حلاوت خاصي داشته باشد. به نظرم در اين مجموعه مقالات، نگاه فوكو به وقايع منتهي به انقلاب57 از سه جهت داراي اهميت است: اول اينكه در روايتش نگاه عاقل اندر سفيه و برتري جويانه گفتمان شرق شناسي را ندارد. و تلاش مي كند تا حدودي همدلانه آنچه را كه در پس وقايع و ذهن كنشگران آن مي گذرد كشف نمايد. دوم اينكه به سبب رهايي از آن رويكرد شرق شناسانه، از صادر كردن احكام قاطع پيرامون انقلاب اسلامي مي پرهيزد و با احتياط بيشتري نسبت به همتايان غربي خود درباره آن سخن مي گويد. و نهايتاً اينكه در نتيجه دو بصيرت مذكور، چيزهايي را در اين ميان مي بيند كه بسياري از متفكران غربي و حتي روشنفكران وطني حتي با گذشت سه دهه از انقلاب اسلامي از درك و فهم آن عاجزند! در همين راستا، خالي از لطف نيست اگر از ميان بسياري از فرازهاي تأمل برانگيز كتاب، چند فراز را اينجا نقل كنم: "پس تمنا مي كنم كه اين قدر در اروپا از شيرين كاميها و شور بختيهاي حاكم متجددي كه از سر كشور كهنسالش هم زياد است حرف نزنيد. در ايران آنكه كهنسال است خود شاه است: او پنجاه سال، صد سال، دير آمده است. او به اندازه حاكمان شكارگر عمر دارد و اين خيال از رونق افتاده را در سر مي پرورد كه كشور خود را به زور لائيك كردن و نوسازي فتح كند. امروز كهنه پرستي پروژه نوسازي شاه، ارتش استبدادي او و نظام فاسد اوست. كهنه پرستي خود رژيم است" (ص23) "كجا بايد در پي تأمين گشت و هويت واقعي خود را كجا بايد سراغ گرفت؟ جز در اين اسلامي كه از قرنها پيش زندگي روزانه، پيوندهاي خانوادگي، و روابط اجتماعي را با مراقبت تمام سامان داده است؟ اسلام اين بخت را به سبب خشكي و بي تحركي خود به دست نياورده است. جامعه شناسي به من مي گفت كه اسلام «ارزش گريزگاه» پيدا كرده است. اما به نظرم مي آيد كه اين ايرانيي كه ايران را خوب مي شناخت (شايد براي رازداري در پيش اروپاييي كه من باشم) در غرب گرايي افراط مي كرد" (ص27) "مي دانيد كه اين روزها چه عبارتي بيش از هر چيز براي ايرانيها خنده آور است؟ به نظرشان از هر حرفي ابلهانه تر، خشك تر، غربي تر است؟ «دين ترياك نوده هاست»" (ص29) "براي مردمي كه روي اين خاك زندگي مي كنند جست و جوي چيزي كه ما غربيها امكان آن را پس از رنسانس و بحران بزرگ مسيحيت از دست داده ايم چه معني دارد: جستجوي معنويت سياسي؟ هم اكنون صداي خنده فرانسوي ها را مي شنوم، اما من مي دانم كه اشتباه مي كنند، [مني كه آگاهيم از ايران بسيار ناچيز است]." (ص42) "امروز پرسش اين نيست كه محمدرضا مي رود يا نمي رود. اگر اتفاق پيش بيني ناپذيري نيفتد رفتنش قطعي است. پرسش اين است كه اين خواست برهنه و عظيم، كه ديري است به حاكم خود نه گفته و سرانجام او را خلع سلاح كرده است، به چه صورتي درخواهد آمد. مسئله اين است كه خواست همه كي و چگونه خود را به سياست خواهد سپرد؟ مسئله اين است كه آيا چنين خواهد كرد و آيا چنين بايد بكند؟ اين مسئله اصلي همه انقلابهاست، اين مسئله نظري همه فلسفه هاي سياسي است. اعتراف كنيم كه ما غربيها صلاحيت آن را نداريم كه در اين مسئله به ايرانيها توصيه اي بكنيم" (ص48) "وقتي از ايران آمدم سؤالي كه همه از من مي كردند اين بود: «اين انقلاب است؟» (فقط به اين قيمت است كه در فرانسه آراي عمومي، يك صدا، به چيزي كه «داخلي» نباشد علاقه مند مي شود). من جوابي نمي دادم، اما دلم مي خواست بگويم: نه، به معني ظاهري كلمه، انقلاب نيست؛ يعني نوعي از جا برخاستن و بر پا ايستادن نيست، قيام انسانهاي دست خالي است كه مي خواهند باري را كه بر پشت اين كارگران نفت، اين كشاورزان مرزهاي اين امپراطوريها، سنگيني مي كند از ميان بردارند: بار نظم جهاني را. شايد اين نخستين قيام بزرگ بر ضد نظامهاي جهاني باشد، مدرنترين و ديوانه ترين صورت شورش." (ص65) پ.ن1: مرتضي در ابتداي كتاب، برايم نوشته بود: مهم تر اين است كه خداوند چه در سر دارد؟!
پ.ن2: خواندن اين كتاب را به همه برادران و خواهران بسيجي ام توصيه مي كنم! پ.ن3: امسال را براي خودم سال "خواندن مضاعف، نوشتن مضاعف" نامگذاري كرده ام! اي كاش! همه برادران و خواهران بسيجي دانشجوي ما هم چنين كنند. مرتبط: 1. برادر بسيجي ام مطلبي را با عنوان "چرا روشنفكران ايراني آنچه كه فوكو مي ديد، را نمي بينند؟" نوشته كه توصيه مي كنم در اينجا بخوانيد.
Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6 |
|||||||||||||
نظرات (5)