| واقعيت غرب امروز؟! |
| 1389/02/31 ساعت 10:22:26 | ||||||||||||
|
به اين فرازها از دو فيلسوف بنام معاصر يعني كارل ريموند پاپر و تئودور آدورنو خوب بيانديشيد:
"پاپر در سال 1986 در گفتگويي با نشريه فرانسوي Revue economique چنين گفت: خوش بيني من سخت ريشه دار است. من باور دارم كه در جهاني عالي زندگي مي كنيم. ما غربيان از اين امتياز برخورداريم كه در بهترين جامعه اي كه تاريخ بشريت شناخته است زندگي مي كنيم. اين عادلانه ترين جوامع است، مساوات گراترين و انساني ترين جامعه تاريخ است." "تئودور آدورنو پس از تجربه آشويتس، و پس از هيروشيما، در ديالكتيك منفي نوشت: «تاريخ جهاني بايد ساخته و انكار شود. پس از فاجعه هايي كه رخ دادند، و در برابر آن همه فاجعه كه در راه اند، وقيحانه خواهد بود كه بگوييم طرحي براي جهاني بهتر در تاريخ وجود دارد، و پاره هاي آن را به هم مي پيوندد... تاريخ جهاني حركتي از وحشي گري به سوي انسان گرايي نيست، بل حركتي است از تير و كمان به بمب مگاتوني»" به راستي كدام تصوير "واقعيت" آن چيزي است كه امروز در غرب وجود دارد؟ بايد همانند پاپر به غرب خوش بين باشيم يا همچون آدورنو بدبين؟ نكته جالب توجه اينجاست كه هر دو تصوير ارائه شده در اين فرازها، پس از رويداد جنگ هاي جهاني و شروري است كه جهان در نيمه اول قرن بيستم با آن دست به گريبان بوده است. به عبارت ديگر، دست كم به ظاهر، هم پاپر و هم آدورنو از جهات بسياري تجربه زيست در شرايط تاريخي و اجتماعي مشابهي داشته اند. با اين حال، چنين واريانس نگرشي و بينشي راجع به واقعيت غرب در جهان امروز مولود و محصول چيست؟! ممكن است كسي بگويد كه هر دو تصوير، افراطي و راديكال هستند و حقيقت آن است كه غرب امروز از جهاتي موفق و از جهاتي ديگر ناموفق بوده است. اما حتي با اتخاذ چنين موضعي، اين ديدگاه هم تصوير ديگري در كنار دو ديدگاه پاپر و آدورنو مي شود. لذا كماكان اين پرسش باقي مي ماند كه به هر حال كداميك از اين سه تصوير "واقعيت" آن چيزي است كه امروز در غرب وجود دارد؟ به گمان من، در پاسخ به پرسش مذكور بايد تكليف خودمان را با پرسش ديگري روشن كنيم. و آن اينكه "مي خواهيم غرب امروز را چگونه ببينيم؟" غربي در مسير صعود يا در سراشيب سقوط؟ ممكن است ظريف انديشي اينگونه بپرسد كه اين ديگر چه پاسخي است؟! آيا دچار "اين همانگويي" نشده ايم؟ آري! شده ايم! بگذاريد مقصودم را كمي روشنتر بگويم. به نظر من، كساني كه مي خواهند غرب امروز را در مسير صعود ببيند، خوب! "واقعيت" امروز غرب را متعالي مي بينند و نسبت به آن خوش بين هستند! و برعكس، كساني كه مي خواهند غرب امروز را در سراشيب سقوط ببينند، خوب! "واقعيت" امروز غرب را اسفبار مي بينند و نسبت به آن بدبين هستند! به علاوه اينكه، كساني هم كه موضعي بينابيني گرفته اند و مي خواهند غرب را از جهاتي رشد يافته و از جهاتي ديگر نزول يافته بپندارند "واقعيت" امروز غرب را در حد فاصل آن صعود و اين سراشيبي مي بينند، و خوب! پر واضح است كه به يك معنا هم خوش بين اند و هم بدبين! باز ممكن است آن ظريف انديش از ما بپرسد كه آيا اين نحو پاسخگويي به آن پرسش "مقبول" است؟ اين "همانگويي" چگونه پاسخي براي آن پرسش بنيادين فراهم مي كند؟ من بلافاصله خواهم گفت: آيا "نامقبول" پنداشتن اين پاسخ به ظاهر ساده ولي در عين حال عميق، برخاسته از چنين پيشفرض اشتباهي نيست كه "واقعيت" غرب فارغ از "خواست ما" نسبت به اينكه غرب را چگونه مي خواهيم ببينيم قابل شناسايي است؟ به بيان ديگر آيا گمان كرده ايم كه ما ابتدا "واقعيت" امروز غرب را به صورت لخت و عريان در آيينه رويدادها و آمارها مي بينيم و سپس تصميم مي گيريم كه چه موضعي در برابر آن داشته باشيم؟ يا اينكه از همان ابتدا كه قصد موضعگيري داشته ايم تلقي خويش از "واقعيت" غرب را پيش فرض گرفته ايم؟ آري! درست فهميده ايد! مي خواهم بگويم كه تمام آن شرور و رويدادهاي تلخ، تمام آن كاميابي ها و ناكامي ها، تمام آن آمارها و ضد آمارها، تنها و تنها -تأكيد مي كنم تنها و تنها- زماني به كمك مي آيند كه موضع ما را "مقبول تر" و "موجه تر" جلوه دهند! نه اينكه ابتدا آنها را بصورت پيشيني رؤيت كرده و سپس بطور پسيني موضع خويش را اتخاذ مي كنيم. به سخن ديگر، اين موضع ماست كه بصورت پيشيني فرض گرفته شده و سپس "واقعيت" غرب و تمام آن رويدادها، آمارها و ... بصورت پسيني تأويل و تفسير مي شوند! اكنون از خود بپرسيم اين ماجرا فقط در مورد تحليل ما از "واقعيت غرب امروز" مصداق دارد يا در مورد "واقعيت امروز جمهوري اسلامي" و هزاران "واقعيت ديگر" نيز صدق مي كند؟ راستي يك سؤال اساسي مي ماند؛ و آن اينكه چرا "خواست" پاپر و آدورنو در آن شرايط تاريخي و اجتماعي تا اين حد متفاوت مي شود كه هر كدام "واقعيت غرب امروز" را چنين متضاد و شايد هم متناقض مي بينند؟! پ.ن1: دو فراز پاپر و آدورنو از كتاب "كتاب ترديد" تأليف بابك احمدي ص37و38 اقتباس شده است.
Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6 |
||||||||||||
نظرات (4)